Kolumnarioza: bawełniany nalot na pysku, który nie jest grzybicą i szybko się rozprzestrzenia

Na co patrzysz

Blada, szarobiała plama — najczęściej na wargach i wokół pyska, skąd pochodzi nazwa „bawełniany pysk”, albo na skrzelach, lub jako pas na grzbiecie za płetwą grzbietową, czyli „siodło”. Krawędzie plamy mogą być czerwone. Płetwy stają się postrzępione i kurczą się w ciągu dni, a nie tygodni; jeśli zajęte są skrzela, ryba szybko oddycha i przestaje jeść. Żyworódki, tetry, tęczanki oraz wszystkie ryby świeżo przyniesione ze sklepu lub wyjęte z worka transportowego są typowymi ofiarami, a choroba często pojawia się po skoku temperatury lub tygodniu złej jakości wody.

Kolumnariozę wywołuje bakteria Flavobacterium columnare, a sednem tego poradnika jest to, że nie jest to grzybica, choć sprzedaje się ją jako taką i prawie każdy początkujący tak ją leczy, ponieważ plamy przypominają watę. Różnica tkwi w fakturze i warto poświęcić dziesięć sekund na sprawdzenie jej latarką. Prawdziwa grzybica — Saprolegnia, która rozwija się na ranach i martwej tkance — jest puszysta, wypukła i trójwymiarowa, jak wata przyklejona do ryby. Kolumnarioza jest płaska lub prawie płaska: to matowy, lekko kłaczkowaty nalot, który bardziej przypomina otarcie niż narośl. Pojawia się na pysku, skrzelach i grzbiecie, gdzie prawdziwa grzybica rzadko się zaczyna. Leczenie grzybicy nie działa na kolumnariozę, a kolumnarioza nie czeka.

Kolejną wskazówką jest tempo. W ciepłej wodzie — 28 °C i więcej — kolumnarioza może doprowadzić rybę od bladej wargi do śmierci w ciągu dwóch–trzech dni, a kilka dni później także resztę obsady. Rozwija się w cieple, przy dużej ilości odpadów organicznych, niskim poziomie tlenu i dużym zagęszczeniu ryb oraz rozprzestrzenia się przez wodę i kontakt, dlatego jest jedną z niewielu chorób opisanych w tych poradnikach, które są naprawdę zakaźne i naprawdę pilne.

Leczenie

1. Przenieś chorą rybę jeszcze dziś. Przygotuj puste akwarium hospitalne o pojemności 10–20 litrów, z grzałką, napowietrzaczem i filtrem gąbkowym. Nie chodzi tylko o komfort ryby — choć to również ważne — lecz o resztę obsady, która jeszcze nie jest chora. Obserwuj ją uważnie przez tydzień; każdą rybę, na której pojawi się plama, przenieś do akwarium szpitalnego.

2. Ochłodź wodę. To krok odwrotny do zaleceń z każdego innego poradnika o chorobach na tej stronie. Kolumnarioza rozmnaża się najszybciej w cieple, dlatego obniż temperaturę w akwarium szpitalnym — i w głównym, jeśli znajdujące się w nim ryby dobrze to znoszą — do 24–25 °C, o jeden stopień co kilka godzin. Nie podgrzewaj akwarium z kolumnariozą, aby „przyspieszyć leczenie”; to sposób stosowany przy ospie rybiej, a w tym przypadku pogorszy sytuację.

3. Tlen. Włącz mocno napowietrzacz albo skieruj wylot filtra tak, aby poruszał powierzchnię wody. Bakterie atakują skrzela i nie lubią dobrze natlenionej wody; ryba potrzebuje każdej dostępnej ilości tlenu.

4. Sól akwarystyczna. Jedna łyżka stołowa na 20 litrów (5 galonów), najpierw rozpuszczona, w akwarium szpitalnym. Spowalnia rozwój bakterii, wspiera warstwę śluzową i jest bezpieczna dla ryb, które najczęściej zapadają na kolumnariozę. Nie stosuj jej u gatunków bez łusek.

5. Antybakteryjny lek — właściwy i pełna kuracja. Columnaris to bakteria gram-ujemna, a skuteczne leczenie polega na połączeniu kanamycyny i nitrofurazonu (sprzedawanych jako osobne preparaty, które można bezpiecznie stosować razem), dawkowanych do rzeczywistej objętości zbiornika szpitalnego, po wyjęciu węgla aktywnego z filtra. Jeśli te preparaty nie są dostępne, kolejną najlepszą opcją jest sam preparat z nitrofurazonem lub oksytetracykliną. Erytromycyna, popularny antybiotyk na „gnicie płetw”, nie działa na tę bakterię. Dokończ kurację zgodnie z etykietą, zwykle przez pięć do siedmiu dni, wykonując podmianę 25–50 % wody przed każdym ponownym podaniem leku. Ryba, która nadal je, może także przyjąć lek w pokarmie — wtedy lepiej dociera on do infekcji wewnętrznej niż przez wodę.

6. Kąpiele lecznicze w przypadku szybko postępującej choroby. Rybę, której stan pogarsza się z godziny na godzinę, można poddać kąpieli w soli — jedna łyżka soli akwarystycznej na litr, przez pięć do dziesięciu minut; wyjmij ją natychmiast, gdy zacznie się przechylać lub łapać powietrze — albo kąpieli w nadmanganianie potasu zgodnie z etykietą. Kąpiele ograniczają liczbę bakterii na powierzchni, podczas gdy antybiotyk w zbiorniku powoli działa w środku.

W aplikacji — kontrola ze zdjęciem zmiany i Twoimi odczytami powie Ci, czy to columnaris, czy prawdziwa grzybica, co całkowicie zmienia leczenie, oraz przygotuje plan dopasowany do objętości zbiornika szpitalnego; Dodaj plan do mojego harmonogramu zaplanuje codzienne podmiany wody i dni podawania leku, a kontrola uzupełniająca zapyta, czy zmiana się zmniejsza.

Uruchom kontrolę zmiany →

Główny zbiornik

Columnaris występuje w każdym akwarium w niewielkiej ilości i rozwinęła się u Ciebie, ponieważ coś jej na to pozwoliło. Teraz sprawdź amoniak, azotyny, azotany, pH i temperaturę w głównym zbiorniku. Jeśli którykolwiek parametr jest nieprawidłowy, wykonaj podmianę 30–50 % wody, a w każdym przypadku przez dwa tygodnie podmieniaj 25 % wody co dwa lub trzy dni, odmulając żwir — bakterie żyją w odpadach organicznych. Jeśli obsada to toleruje, obniż temperaturę grzałki do 25 °C, karm oszczędnie i sprawdź, czy zbiornik nie jest przerybiony: columnaris najlepiej rozwija się przy tłoku. Jeśli zmiany ma więcej niż jedna ryba, lecz cały zbiornik tym samym lekiem antybakteryjnym zamiast przenosić ryby pojedynczo.

W aplikacji — zapisz wyniki testu, a werdykt wskaże, które odczyty do tego doprowadziły; doradca harmonogramu zasugeruje testowanie co dwa dni, aż wyniki wrócą do normy, a kalkulator podmian obliczy ilość wody dla Twojego zbiornika.

Zapisz dzisiejsze odczyty →

Później

Ryba, która znów je, a zmiana się zmniejsza i płetwy przestały się cofać, jest już na dobrej -drodze; płetwy odrastają przez kilka tygodni, podobnie jak po gniciu płetw. Trzymaj ją w zbiorniku szpitalnym, aż zmiana zniknie, a następnie jeszcze przez tydzień. Każda nowo przybyła ryba powinna odtąd spędzać cztery tygodnie w kwarantannie — columnaris przenosi się w wodzie ze sklepu i na zestresowanych nowych rybach częściej niż w każdy inny sposób, a dwa tygodnie obserwowania pyska nowej ryby sprawią, że już nigdy nie zobaczysz tej choroby w akwarium pokazowym.

Częste pytania

Czy columnaris to grzybica?

Nie. To bakteria, Flavobacterium columnare, która tylko wygląda jak wata. Prawdziwa grzybica jest puszysta i wypukła, przypomina kłębek waty na ranie; columnaris to płaska, matowa, szarawa błona na pysku, skrzelach lub grzbiecie. Preparaty przeciwgrzybicze nic na nią nie poradzą, a choroba postępuje znacznie szybciej niż grzybica, dlatego właściwe rozpoznanie pierwszego dnia ma znaczenie.

Jak szybko columnaris zabija?

W ciepłej wodzie, o temperaturze 28 °C i wyższej, zjadliwy szczep może zabić rybę w ciągu dwóch lub trzech dni i rozprzestrzenić się w całym zbiorniku w ciągu tygodnia. W chłodniejszej wodzie rozwija się wolniej, dlatego obniżenie temperatury do 24–25 °C jest częścią leczenia. Rozpocznij leczenie w dniu, w którym ją zauważysz, a nie po całym weekendzie obserwacji.

Czy columnaris jest zakaźna?

Tak, wyjątkowo jak na chorobę ryb. Rozprzestrzenia się przez wodę i kontakt, a najlepiej rozwija się w zatłoczonych, ciepłych zbiornikach z dużą ilością odpadów. Przenieś chorą rybę do zbiornika kwarantannowego tego samego dnia, uważnie obserwuj pozostałe ryby i lecz cały zbiornik, jeśli u więcej niż jednej ryby pojawi się zmiana.

Jakie leczenie columnaris jest najlepsze?

Połączenie kanamycyny i nitrofurazonu, dawkowane zgodnie z rzeczywistą objętością zbiornika, po usunięciu węgla aktywnego, przez pełny czas kuracji podany na etykiecie, w wodzie schłodzonej do 24–25 °C, z działającym napowietrzaczem i solą akwarystyczną w ilości jednej łyżki stołowej na 20 litrów. Erytromycyna i preparaty przeciwgrzybicze nie działają na tę chorobę. Kąpiel solna pomaga rybie, której stan pogarsza się z godziny na godzinę, podczas gdy antybiotyk działa wolniej.